Reportage
Vrijdag om half twee is, op aftrap van kinderen en jongeren, de ‘Gruute Kuis’ van start gegaan. Dat is de actieweek van de Gentse vuilnisdienst IVAGO. Tot 29 maart vinden over heel Gent meer dan 220 opruimacties tegen zwerfvuil plaats, gedragen door 4.500 vrijwilligers. Ik ging mee op pad met een groep aan de Gentbrugse Meersen.
Emile Jeuniaux
“Wil je liever werkhandschoenen hebben?” vraagt een jongeman mij. Hij en de bebrilde jongedame naast hem kijken met geamuseerde blikken naar mijn wollen handschoenen die ik voor mijn fietstrek door Gent heb aangedaan. Ze dragen beiden werkhandschoenen en hebben een grijper en vuilzak in hun handen, net zoals tientallen mensen rond ons. Samen rapen ze het zwerfvuil uit de modder en de struiken van de Gentbrugse Meersen. Ik zie een gezin waarvan ouders de kinderen in de struiken achternagaan, een grootvader die de vuilzak openhoudt terwijl zijn kleindochter met de grijper het afval opruimt en een paar studenten die een babbeltje slaan tussen het melkkarton en de bierfles door. ‘De Gruute Kuis’ brengt generaties samen. Met lichte gêne antwoord ik uiteindelijk ja op zijn vraag.
De jongeman heet Siebe (25), de jongedame Zaya (24). Terwijl Siebe werkhandschoenen uit zijn rugzak haalt, leggen ze mij uit dat ze allebei doctoraatstudenten in de biologie zijn. Daarom spenderen ze deze zonnige zaterdagochtend met het vullen van vuilzakken. “Wij bezoeken vaak Gents natuurgebied in het weekend. Toen we zagen dat Natuurpunt hier een opruimmoment organiseerde, wouden we graag een steentje bijdragen,” vertelt Zaya terwijl we peuken, blikken en papiertjes in de juiste zak proberen sorteren. Nadat ik weer door de knieën ga om een snoepverpakking op te rapen, vraag ik aan de twee biologen of er nog grijpers beschikbaar zijn. Dat vraag ik best aan de mensen met de groene truien, dat zijn de mensen van Natuurpunt.
Ik vraag het aan een vrouw met een groene trui en een zwarte bandana, die ze in haar haar heeft geknoopt: “Grijpers zijn er niet meer, maar ik kan u wel nog een vuilzak geven.” Freya (40) is al sinds 2019 lid van de Natuurpunt Werkgroep in de Gentbrugse Meersen. Terwijl de hele groep langzaam van de groene Meersen richting de aanliggende grijze straten wandelt, vraag ik haar waarom ze lid is. Toen ze net naar Gentbrugge verhuisde, was het voor haar een manier om vrijwilligerswerk te combineren met het opbouwen van een netwerk in de buurt. De maandelijkse beheerdagen in de Meersen brengen de buurt samen en de jongeren uit de wijk engageren zich graag voor het onderhoud van hun speelnatuur.
Wanneer ik een zware doos vol met elektrische draden en lampjes uit een struikberm vol met klimop haal, stapt een vergrijsde man met wijde ogen resoluut op ons af. Met een plat Gents accent leest hij de les. Niet aan ons, maar aan de buurt. Dat we borden met aanwijzingen naar de vuilbakken moeten plaatsen, in plaats van alles zelf op te ruimen. Dat mensen dan misschien zouden begrijpen dat ze niet alles zomaar kunnen achterlaten. En dat hij nota bene al maanden vanuit zijn tuin moet uitkijken op een stel fietsen die op het aangrenzend veld zijn achtergelaten. Het is een hoop opgepropte frustratie waarvoor hij nu een uitlaatklep heeft gevonden. Freya legt in alle kalmte uit dat Natuurpunt zich ook daarvoor engageert en dat de man sluikstorting zelf kan melden via de telefoon of app.
De frustratie van de man is niet zonder aanleiding. In 2024 haalde Stad Gent 1.436 ton zwerfvuil op. Dat is het hoogste aantal sinds 2021. Daarbij is sluikstorten nog een categorie apart, waarvan het opgehaalde gewicht met ruim 200 ton groeide tussen 2022 en 2024. Voor Riet (68), die al tien jaar lid is van Natuurpunt, is het een gekend probleem. Wanneer we verder op onze route een oude sportzak gevuld met pannen tegenkomen, toont ze mij hoe ze via de stadsapp sluikstorten rapporteert. “Toen wij hier begonnen met de Gruute Kuis was het veel erger. Toen verzamelden we echt bergen van vuilzakken. In deze buurt wordt het nu elk jaar minder, omdat ik meer en meer zie dat mensen uit zichzelf initiatief nemen om de buurt proper te houden. Met mijn kleinkinderen doe ik elke week ‘Proper Pierke’ in mijn straat, en dat leeft ook in deze buurt.” Proper Pierke is een andere zwerfvuilactie van Stad Gent om Gentenaren doorheen het jaar te steunen in hun schoonmaakinitiatieven. Enkele seconden na de uitleg van Riet, groet een oude man met platte pet en wandelstok ons. “Ierste kloasse wa gulder doet!”
Enkele straten verder komen we aan een klein buurtparkje met een picknicktafel en een speeltuin. We pauzeren even. Freya en Riet halen water en koekjes boven, wat gesmaakt wordt door de jongsten in onze kuisstoet. Ze stellen mij voor aan Marnix (64), die het plein oprijdt met een bakfiets vol gevulde vuilzakken. In 1994 stampte hij in Gentbrugge de zwerfvuilactie van Natuurpunt uit de grond. “Wij stapten als actiegroep voor de natuur het Gentbrugse gemeentehuis binnen, en kwamen er direct uit als werkgroep,” vertelt hij mij met bescheiden trots. De voorbije dertig jaar organiseerde hij workshops, buurtbevragingen, beheerdagen en kuisinitiatieven. Daardoor groeide de actiegroep van een vijftigtal leden naar de duizend leden die de groep nu telt. “Daarom komt iedereen wel een keer naar onze evenementen. Mensen kennen altijd wel iemand die actief is in de werkgroep. Zo kunnen wij als buurt duurzaam werken aan het beheer van de Meersen.”
Na de pauze help ik Riet, Siebe en Zaya nog met de opruim van de laatste straten op onze route. We krijgen hulp uit een kleurrijke en onverwachte hoek: drie meisjes in roze prinsessenkleedjes zien ons vuilnis oprapen en geven ons al het afval dat ze kunnen vinden. We leggen ze uit dat we nu wel echt naar de volgende straat moeten. Nog geen tien minuten later keren we terug en zien we hoe de prinsessen zelf hun afval oprapen en in hun eigen roze vuilzak steken.
Collectieve actie, het slaat aan bij oud en gefrustreerd én bij jong en roze.
