COLUMN
Door Bruna Rodrigues Bastos
“Antoon lijkt wel geobsedeerd door treinen”, zegt een jonge moeder tegen haar vriendin. “En wanneer iets niet loopt zoals gepland, krijgt hij door zijn autisme een driftbui.”
Ik zit in mijn favoriete koffiebar in hartje Antwerpen wanneer ik dit opvang. Mijn koffiekopje blijft even in de lucht hangen. In mijn hoofd verschijnen de vrouwen met autisme die ik door de jaren heen heb ontmoet. Geen van hen was geobsedeerd door treinen. Wel raakten ze ontregeld wanneer plannen plots veranderden. Niet omdat ze ‘moeilijk’ waren, maar omdat hun brein anders schakelt.
ADHD, autisme, comorbiditeit (een duur woord voor twee gelijktijdige diagnoses): het zijn termen die vaak rondgestrooid worden, maar zelden echt begrepen. En zeker wanneer het over vrouwen gaat. Op 2 april is het Wereld Autisme Dag, en ik schrijf dit stuk omdat erkenning nog altijd ongelijk verdeeld is. Juist dan zijn concrete verhalen nodig.
“Je bent toch gewoon chaotisch?”
De laptop staat open. Wat je ziet zijn achttien tabbladen, drie halfgeschreven documenten en een verdomde WhatsAppgroep die blijft ontploffen. Je weet wat je moet doen, maar je begint er niet aan. Niet omdat je lui bent, maar omdat je alles tegelijk belangrijk vindt. Is dit nu wat ze bedoelen met de spreekwoordelijke hoofdzaken van bijzaken scheiden? Waarschijnlijk wel, dus begin je nergens.
Je gaat even wandelen om uit je hoofd leeg te maken en inspiratie op te doen. Wanneer je terugkomt met een fris hoofd, kun je wel beginnen. En dan vergeet je te eten, te drinken, te bestaan. Je ziet niets meer om je heen. Je hoort zelfs de vogels niet meer fluiten of de klok niet meer tikken. Je zit in een aangename flow, dat noemen ze hyperfocus. Vier uur later heb je plots alles gedaan wat weken bleef liggen. Aangenaam, mijn naam is ADHD.
Maar dat is maar de helft van het verhaal.
Op een bijeenkomst zit je het liefst aan de zijkant van het lokaal. Niet omdat je te laat bent, maar omdat je weg moet kunnen. Je kent ondertussen al het stramien van zo’n bijeenkomst. Stoelen schuiven. De persoon links van je hoest, terwijl iets verderop twee mensen tegen elkaar fluisteren. Dan tikt er weer iemand met een pen die je niet meer níet kan horen. De presentatie begint, maar je hoofd is al vol. Daar komt nog bij dat je na verloop van tijd gaat letten op de mimiek van de persoon die de presentatie geeft. Als ze terwijl ze spreekt dan nog eens vaak naar je kijkt, voel je je ongemakkelijk en hoor je
zelfs niet meer wat ze zegt. Waar gaat de presentatie nu weer over? Na een uur voel je je moe. Je kunt precies niet meer denken en voelt een hersenmist aankomen: de concentratie vermindert, je kunt niet meer op woorden komen en voelt een dof gevoel in het hoofd. Niet alleen van de informatie, maar van het constante filteren. Aangenaam, mijn naam is Autisme.
“Je moet gewoon beter plannen en leren doseren”, zeggen mensen vaak. Alsof je dat nog niet geprobeerd hebt en het probleem een gebrek aan moeite is. Je hebt lijstjes. Schema’s. Apps. Talloze leuke notitieboekjes uit je favoriete winkel. Nog meer lijstjes. En toch raak je soms nergens. Omdat structuur voor jou geen hulpmiddel is, maar iets wat je elke dag opnieuw moet bouwen.
“Ga je mee iets drinken?” Je wil wel. Echt. Maar tegen dat de dag voorbij is, is je hoofd luid. Te luid voor nog een gesprek. Te luid voor nog meer prikkels. Dus zeg je: “Ik ben moe.” Wat zij horen: ze heeft geen zin. Na een tijd merk je dat de uitnodigingen steeds verminderen.
Het moeilijkste om uit te leggen? Dat tegenstrijdigheden kunnen samenleven. Dat je structuur nodig hebt, maar moeite hebt om die te maken. Dat je snel denkt, maar toch vastloopt. Dat je sociaal kunt zijn, maar er volledig van moet herstellen. Dat je diep kunt gaan in wat je interesseert, maar tegelijk overweldigd raakt door alles eromheen. Dat ADHD en autisme bij vrouwen vaak subtieler werken, waardoor ze minder snel worden herkend. Kortom: de maatschappelijke druk die op vrouwen rust om toch maar dat tikkeltje harder hun best te doen, terwijl ze bijna verdrinken in alle ‘moetjes’ om te voldoen aan de norm.
“Je doet het toch goed?” Ja. Op papier wel. Maar dat papier toont niet hoeveel energie het kost om zo te blijven functioneren. En misschien is dat het echte taboe. Niet dat je brein anders werkt, maar dat niemand ziet hoe hard je werkt om dat verschil onzichtbaar te houden.
Wil je meer lezen?
- Elise Cordaro – Anders gaat ook
- Magali De Reu – Aut of the box
- Bianca Toeps – Maar je ziet er helemaal niet autistisch uit
Foto: Canva: “De onzichtbare balans van ADHD en ASS”