Interview
Sinds 1988 schopt de alternatieve concertzaal 4AD in Diksmuide tegen de schenen van de Westhoekbewoners. Toch is de rebelse muziekbiotoop een belangrijke schakel in het sociale weefsel. Medewerkers Patrick, Louisa en Babs vertellen over hun werkplek: “Wij kijken over het muurtje naar wat er in de maatschappij leeft.”
Roxan Dewaele
“In 4AD moet iedereen zichzelf kunnen zijn, met muziek als bindmiddel”, vertelt Patrick Smagghe, de algemeen coördinator en programmator van de Diksmuidse muziekclub. De eigenzinnige club op de Kleine Dijk is zowel een geografisch als cultureel buitenbeentje. In de plattelandssetting van de Westhoek kunnen bezoekers er terecht voor een waaier aan muziekgenres zoals punk, rock en jazz. Muzikanten van over de hele wereld passeerden al de revue, waaronder het Canadese Godspeed You! Black Emperor of het Japanse duo Melt-Banana.
Naast concerten bijwonen, kun je er met je eigen band repeteren in repetitiebunkers die ogen als loopgraven uit de Eerste Wereldoorlog. 4AD baat ook een artiestenhuis uit waar muzikanten kunnen overnachten om de rust van de Westhoek op te zoeken. Op vrijdag, zaterdag en concertdagen houdt het cultuurhuis bovendien een café open.
Vrijwilligerswerking
Naast tien vaste werknemers rekent 4AD maandelijks op een dertigtal vrijwilligers. “Zij koken bijvoorbeeld voor artiesten, houden het café open en staan aan de inkom of de bar bij optredens”, vertelt Louisa Vannevel, die instaat voor de vrijwilligerswerking en de productie. Patrick vult aan: “Je mag die vrijwilligerswerking niet onderschatten voor een huis als het onze. Ik ben trots om in een tractorgebied als Diksmuide zoveel mensen warm te maken om zich week na week als vrijwilliger te engageren voor alternatieve concerten.”
Buitenbeentje
4AD uitbouwen tot een vaste waarde binnen de alternatieve muziekscene was in Diksmuide niet vanzelfsprekend. Patrick was er vanaf het begin bij: “We startten in 1988 in de winkelstraat. Volgens de gemeente zat al het verderf van de streek achter onze deuren. De regio was nog niet vertrouwd met genres zoals punk. Een bezoeker met groen haar was ooit voldoende om een Diksmuidse vrouw te choqueren. We huisden bovendien op tweehonderd meter van de katholieke middelbare school. Daar preekten de leraren dat leerlingen geen voet in 4AD mochten binnenzetten. Wat wij deden, was not done.”
Op het politieke toneel krijgt 4AD tot op vandaag de wind van voren. “Toen minister van Cultuur Caroline Gennez (Vooruit) de helft van de subsidies voor de IJzertoren schrapte, vroeg het Vlaams Belang of dat ‘linkse concertzaaltje’ geen 200.000 euro aan de toren kon afstaan”, vertelt Patrick. Ook bij de lokale bewoners heersen er vooroordelen over de club. “Veel Diksmuidenaren zijn hier nog nooit binnen geweest”, vertelt Louisa. “Wij bieden als cultuurhuis weerstand aan het tractorleven. We zijn een plek voor mensen die in Diksmuide hun plek niet vinden.”
Zoektocht naar een divers publiek
4AD wist doorheen de jaren een trouw publiek aan zich te binden. “Onze vaste cafébezoekers zijn vooral Diksmuidenaren, terwijl de concertbezoekers voornamelijk van buiten de stad komen”, zegt Louisa. Patrick: “Onze grootste beperking is de bereikbaarheid. De meeste bezoekers uit andere steden komen daardoor met de wagen. Concertgangers uit Gent geraken hier bijvoorbeeld wel met de trein, maar kunnen niet meer op tijd terug.”
De club heeft het daarnaast ook moeilijk om jongeren te bereiken. “Ons publiek is meegegroeid met de 4AD”, zegt Louisa. “Een nieuw, jong publiek aanspreken zonder onze identiteit te verliezen is een uitdaging. We organiseren wel rondleidingen voor lokale middelbare scholen om geïnteresseerde jongeren te laten weten dat we bestaan.” Patrick vult aan: “Maar 4AD is geen woonzorgcentrum! Ik ben 35 jaar ouder dan anderen uit onze vaste ploeg. Ondanks die generatiekloof hebben we dezelfde visie op hoe we een warm nest voor ons publiek kunnen creëren.”
Patrick gelooft dat de desinteresse van jongeren in 4AD te maken heeft met het stijgende conservatisme bij de jeugd. “Dat er enkele jaren geleden op het progressieve muziekfestival Pukkelpop openlijk gediscrimineerd werd tegen klimaatactivist Anuna De Wever, vertelt iets over onze maatschappij.” Louisa nuanceert dat: “We mogen niet altijd focussen op dat groeiende conservatisme. We zien ook een progressieve tegenbeweging bij ons publiek en de artiesten. Zwangere Guy liet bijvoorbeeld een vrouw buitenzetten die hem tijdens zijn concert probeerde te kussen. Onaanvaardbaar gedrag wordt sneller aangepakt.”
In de toekomst wil de club zijn doelpubliek uitbreiden. Babs Rosseel is projectmedewerker bij 4AD binnen het Europese SPIM-project (Strategieën en Praktijken rond Inclusie in de Muzieksector). Samen met Franse en Waalse partners werkt 4AD de komende drie jaar aan een meer inclusieve en toegankelijke muzieksector. De club wil met het project kwetsbare groepen en minderheden betrekken bij de culturele sector. Babs: “De meerderheid van onze bezoekers heeft geen migratieachtergrond. We werken samen met Fedasil om nieuwkomers te integreren in onze werking aan de hand van take-overs. Daarbij krijgen nieuwkomers of andere minderheden de regie over de programmatie en organisatie van evenementen.”
Over het muurtje kijken
“We zijn dus niet alleen met muziek bezig,” zegt Patrick. “4AD kijkt geregeld over het muurtje naar wat er in de maatschappij leeft. In 2015 plantten we bijvoorbeeld 30.000 bomen in Oostende om CO2-neutraal te worden. We regelden een bus naar de badstad en kregen ter plaatse extra hulp van mensen die we niet kenden. Door 6,6 hectare bomen te planten, compenseren we nu onze volledige uitstoot van 66 ton CO2 per jaar. We zijn nog altijd het enige CO2-neutrale kunstenhuis van Vlaanderen. Hoewel ik daar trots op ben, is dat ook jammer. Andere cultuurhuizen zouden hetzelfde moeten doen.”