OPINIE
Trauma zonder verhaal. Wanneer seksueel geweld een plotmiddel wordt
Door Noa Swennen
Het eerste e-book van de Outlander-serie (bron: eigen foto)
In haar Outlander-serie deinst Diana Gabaldon niet terug voor scènes met seksueel geweld. Wat begint als een serieuze vorm van trauma-representatie, verandert door constante herhaling in een plotmiddel. En net dat is storend. Seksueel geweld of seksueel misbruik wordt ingezet om een verhaal te sturen, als drama-element of om karakterdiepgang te creëren. Vinden auteurs dan geen andere manieren meer om spanning op te bouwen in een verhaal?
Uiteraard is het belangrijk dat boeken over seksueel geweld of seksueel misbruik geschreven worden. Het zijn ernstige onderwerpen die auteurs toevoegen aan hun verhaal. Daarom is het noodzakelijk dat ze het thema respectvol benaderen. Seksueel misbruik vormt een trauma bij het slachtoffer, maar dat wordt in fictie regelmatig genegeerd.
In het eerste boek van Outlander wordt Jamie Fraser seksueel misbruikt, psychologisch gebroken en fysiek mishandeld door zijn vijand Randall. Na de gebeurtenissen behandelt Diana Gabaldon het trauma op een goede manier. De lezer voelt hoe niet alleen het slachtoffer, maar ook zijn omgeving met de gebeurtenissen worstelt.
Toch lijkt Gabaldon in de latere boeken een andere weg in te slaan. Wanneer Claire Fraser in het zesde boek seksueel misbruikt wordt door een groep mannen, heeft haar man vrijwel onmiddellijk seks met haar. De reden? Claire zou door de verkrachting eventueel zwanger kunnen zijn en zo zou hij eventueel toch de vader kunnen zijn.
Historische hardheid als excuus
Auteurs rechtvaardigen seksueel geweld door te verwijzen naar de tijd waarin het verhaal zich afspeelt. In romantasy-verhalen, desamentrekking van romance en fantasy, maakt het de wereld net harder. In Outlander worden bijvoorbeeld niet alleen Claire Fraser en haar man Jamie Fraser verkracht, maar ook hun dochter, Jamies zus, een neef, en een groot aantal van hun vrienden. De 18de eeuw was een moeilijke periode om in te leven en seksueel geweld kwam vaak voor. Maar het oogt wel ongeloofwaardig dat bijna een volledige familie hiermee te maken kreeg.
Diana Gabaldon is lang niet de enige auteur die seksueel misbruik inzet om het verhaal te sturen. Ook George R.R. Martin, auteur van A Game of Thrones, doet dat. In 2014 wees een journalist van The New York Times hem erop dat sommige scènes moeilijk leesbaar zijn door hun expliciet seksueel geweld. “Sommige scènes zijn bedoeld om oncomfortabel, storend, of moeilijker over te komen”, antwoordde hij. Ook zouden zo’n scènes de fantasiewereld harder maken.
Seksueel misbruik voor karakterdiepgang
Niet alleen in genres als historische fictie, romantasy of fantasie wordt seksueel geweld gebruikt. Ook in de New Adult roman lijkt het thema steeds vaker voor te komen. Dat gebeurt meestal niet expliciet. In het New Adult-genre wordt seksueel misbruik of geweld ingezet om het hoofdpersonage diepgang te geven, zoals in The Deal van Elle Kennedy. Hoewel het trauma van het hoofdpersonage hier initieel serieus behandeld wordt, lijkt alles opgelost te zijn vanaf het moment dat ze een relatie krijgt. Zulke verhalen kunnen een mooie vorm van representatie zijn wanneer het trauma van het personage niet opeens verdwijnt.
Natuurlijk zijn er ook auteurs die het onderwerp met respect behandelen. Een goed voorbeeld daarvan is The Lovely Bones van Alice Sebold. Seksueel misbruik is een serieus thema dat auteurs toevoegen aan een verhaal. Het is dus wel belangrijk dat dat met respect gebeurt en het thema niet gewoon gebruikt wordt om diepgang te creëren of om het verhaal te sturen.
Het blijft belangrijk dat er boeken over dit onderwerp geschreven worden. Toch kan er in de toekomst wel meer rekening gehouden worden met het trauma van de slachtoffers. Spanning creëren in een verhaal kan op duizenden manieren en seksueel geweld zou niet de snelste oplossing mogen zijn. Het probleem is niet dat seksueel geweld beschreven wordt. Het probleem ontstaat wanneer het gebeurt zonder de gevolgen te erkennen.